Staal speelt centrale rol in circulaire economie

Tata Steel: staal is herbruikbaar en eindeloos recyclebaar

De overheid wil dat we in 2050 in Nederland een volledig circulaire samenleving hebben. Maar wat houdt dat in? En hoe maken bedrijven een succesvolle transitie? In de vorige editie van de IJmondiaan kon u al lezen dat de OV IJmond de specialisten van CIRCO heeft gevraagd om tien leden van de IJmondiale ondernemersvereniging de juiste circulaire tools en handvatten mee te geven. In deze tweede IJmondiaan van 2020 laat OV IJmond graag zien hoe Tata Steel haar staal als centrale speler in de circulaire economie wil gaan inzetten.

De vraag naar grondstoffen voor het maken van gebouwen, elektrische apparaten, eten, maar ook kleding, neemt wereldwijd sterk toe. Dat heeft gevolgen, want de helft van de totale broeikasgasemissies is afkomstig van de winning en verwerking van grondstoffen en andere hulpbronnen.

In het kader van verduurzaming stelt de Nederlandse overheid zich daarom nu ten doel om de Nederlandse economie in 2050 volledig te laten draaien op herbruikbare grondstoffen. Bovendien presenteerde de Europese Unie, in het kader van haar Green Deal, afgelopen maart een nieuw actieplan voor de circulaire economie. Hieruit blijkt dat, om de doelstelling van klimaatneutraliteit in 2050 te behalen, dat dit alleen mogelijk is als we de overgang maken naar een volledig circulaire economie. Een dergelijke economie richt zich op het behoud van de waarde van materialen en producten door hergebruik, herfabricage en recycling daarvan.

Staal herbruikbaar en eindeloos recyclebaar

In het kader van circulariteit zet Tata Steel in op het ontwerpen van duurzamere producten die lichter zijn, langer meegaan en bovendien minder energie en grondstoffen gebruiken. Een groot voordeel van staal is, is dat het herbruikbaar is en tevens eindeloos kan worden gerecycled; dit alles mét behoud van kwaliteit. Het is momenteel zelfs het meest gerecyclede materiaal ter wereld, met een recyclingpercentage van 80 tot liefst 95 procent. Deze unieke eigenschappen maken dat staal in diverse sectoren een belangrijke bijdrage kan leveren in de transitie naar circulariteit.

'Staal is een uniek product. Het is een permanent materiaal, dat niet verloren gaat en is door zijn vervormbaarheid makkelijk opnieuw te gebruiken’

Circulair bouwen

In het Uitvoeringsprogramma 2019-2023, het overkoepelende plan van de Nederlandse overheid voor de overgang naar een circulaire economie in de komende jaren, is de bouw een belangrijk focuspunt. De bouwsector neemt 50 procent van het grondstoffenverbruik in Nederland voor zijn rekening, en veel afval gaat nu nog naar de sloop. Stalen onderdelen zijn echter makkelijk demonteerbaar en kunnen zonder kwaliteitsverlies worden hergebruikt. ‘Staal is een uniek product. Het is een permanent materiaal, dat niet verloren gaat en is door zijn vervormbaarheid makkelijk opnieuw te gebruiken’, zegt Bauke Hoekstra Bonnema, senior manager bij Tata Steel Marktontwikkeling Bouw. ‘En als dat niet mogelijk is, kan het worden omgesmolten tot nieuw staal, zelfs met betere eigenschappen dan het oorspronkelijk product.’

In die zin wordt staal dan ook niet geconsumeerd, maar ‘gebruikt’. Hoekstra Bonnema: ‘Een goed voorbeeld hiervan zijn stalen onderdelen die in de bouw worden gebruikt, zoals draagconstructies en gevels. Door hun modulaire en demontabele ontwerp kunnen ze zonder kwaliteitsverlies worden hergebruikt of geherfabriceerd.’

Modulair ontwerp

Praktische voorbeelden hiervan zijn er in Nederland inmiddels genoeg. Zo heeft Tata Steel een bijdrage geleverd aan het volledig circulaire distributiecentrum Fokker7/8 bij Schiphol. Dat gebouw is modulair ontworpen, zodat het aan het einde van zijn levensduur volledig kan worden gedemonteerd en hergebruikt. Een ander voorbeeld is, is dat Tata Steel in 2018 materiaal leverde voor The Green House in Utrecht. Het gebouw bestaat uitsluitend uit hoogwaardig staal en glas, en is zó ontworpen dat de constructie in de toekomst 100 procent herbruikbaar is.

‘Een goed voorbeeld hiervan zijn stalen onderdelen die in de bouw worden gebruikt, zoals draagconstructies en gevels. Door hun modulaire en demontabele ontwerp kunnen ze zonder kwaliteitsverlies worden hergebruikt of geherfabriceerd.’

Duurzame keuze voor verpakkingen

Staal wordt tevens gezien als de duurzame verpakkingskeuze voor de 21ste eeuw. Zo is het milieuvriendelijk en vervormbaar. Bovendien kan voedsel er voor een lange periode in worden bewaard. Maar liefst 95 procent van al het blik wordt in Nederland weer opgehaald en gerecycled. Dat is een significant hoger percentage dan andere verpakkingsmaterialen. Daarmee behoort Nederland tot de top in Europa. Armin von Keitz, duurzaamheidsmanager bij Tata Steel Packaging, legt uit dat door het hoge recyclingspercentage, blik een verantwoorde verpakkingsoptie is. ‘Ieder blik kan worden gerecycled. Maar het staal kan eveneens worden hergebruikt voor andere producten, zoals in een auto of een fiets. Deze kwaliteiten zijn echter nog te weinig bekend onder het brede publiek. Daarom organiseerde Tata Steel samen met Bonduelle en Trivium Packaging (voorheen Ardagh) afgelopen jaar een campagne om zowel producenten als consumenten bewust te maken van de duurzame eigenschappen van blik.’

Protact als innovatief concept

Bij de fabriek in IJmuiden is een innovatief verpakkingsconcept ontwikkeld, genaamd Protact. Dit is een innovatief verpakkingsstaal met een polymeerlaag. Naast het feit dat ook dit verpakkingsstaal volledig gerecycled kan worden, is een aantal productiestappen – zoals lakken en drogen – overbodig, waardoor het water- en energieverbruik wordt gereduceerd. Er zijn plannen om Protact ook in te zetten bij een mobiele conservenlijn waarmee boeren, waar ook ter wereld, hun producten ter plaatse kunnen verwerken en conserveren. Daardoor kan het verlies van voedsel drastisch worden verminderd.

Een circulaire toepassing van staal is ook in verscheidene andere sectoren mogelijk. Van belang is om daarbij in de ontwerpfase al na te denken over de mogelijkheden tot hergebruik of het reduceren van grondstoffen, zodat de levensduur van materialen en producten aanzienlijk verlengd kan worden.

De Enneüs Heermabrug, verbindt het Zeeburgereiland met het Steigereiland in het Amsterdamse stadsdeel Zeeburg. De brug is vernoemd naar de politicus Enneüs Heerma (1944-1999).

Foto: aangeleverd

Tata Steel kijkt samen met klanten naar de meest geschikte materialen, bijvoorbeeld lichter staal dan wat er nu voor auto’s gebruikt wordt. Vorig jaar ontving Tata Steel nog een Steelie Award voor de ontwikkeling van een Life Cycle Assessment instrument. De duurzaamheid en flexibiliteit van staal maakt het derhalve zeer geschikt voor de circulaire economie. Innoveren blijft echter nodig. Hiervoor gebruikt Tata Steel ook de denkkracht van talenten binnen de Tata Steel Academy, die met een frisse blik naar verschillende onderwerpen kijken. Zo presenteerden de studenten onlangs een nieuwe blikshredder, een compact apparaat dat het mogelijk maakt om het staal en aluminium in blikafval makkelijk te scheiden. ‘Het is een klein, maar mooi voorbeeld van hoe wij in ons bedrijf circulair kunnen gaan werken’, besluit Armin von Keitz.