Geopolitieke spanningen en hoge energieprijzen doet pijn in sommige sectoren

De wereld verandert snel en dat beïnvloedt de Nederlandse arbeidsmarkt. Op korte termijn zorgen de stijgende energieprijzen voor veel economische onzekerheid. Nederland blijft afhankelijk van andere landen voor grondstoffen en (digitale) technologieën. Daarnaast leiden de tarieven vanuit de Verenigde Staten, handelsspanningen en de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne tot algemene prijsstijgingen en consumptiedalingen. Daardoor daalt de vraag naar arbeid. Bij langdurig hoge (energie)prijzen valt de banengroei mogelijk zelfs stil. Arbeidsmarktdeskundige Bedia Can ziet voor de komende jaren grote verschillen tussen sectoren: ‘’De sectoren vervoer, industrie en uitzendbranche worden het hardste geraakt door de hogere energieprijzen en economische onzekerheid. Tegelijkertijd zorgen structurele ontwikkelingen zoals de opkomst van AI en de vergrijzing voor verschuivingen: er ontstaan meer banen in onder meer de zorg en ICT.’’


Regionale verschillen 

Tussen regio’s zijn verschillen te zien in de baanontwikkeling. In Zuid-Kennemerland en IJmond daalt de werkgelegenheid in de detailhandel, die sterk is vertegenwoordigd in de Zuid-Kennemerland en IJmond. De industrie, die sterk is vertegenwoordigd door bijvoorbeeld Tata Steel, daalt licht (0,2%). Ook in de groothandel, transport, financiële dienstverlening en de landbouw neemt het aantal banen af. Deze sectoren zijn minder vertegenwoordigd in Zuid-Kennemerland en IJmond. Groei is vooral te vinden in sectoren als zorg & welzijn, specialistische zakelijke diensten en horeca. Veel van de groeisectoren zijn in Zuid-Kennemerland en IJmond oververtegenwoordigd. De regio profiteert dan ook meer van deze groeisectoren dan veel andere arbeidsmarktregio’s. Ook de ICT en het openbaar bestuur laten een groei zien, maar deze sectoren zijn minder vertegenwoordigd in Zuid-Kennemerland en IJmond.


In de drie regio’s in Noordelijk Noord-Holland valt de banengroei tijdelijk nagenoeg stil zolang de energieprijzen hoog blijven. Ook als de oorlog in het Midden-Oosten snel eindigt en de energieprijzen op korte termijn dalen naar het niveau van februari 2026, neemt het groeitempo van de werkgelegenheid de komende jaren af. In dit scenario groeit de werkgelegenheid in de periode 2025-2028 naar verwachting met 3.700 banen (+1%) in Noord-Holland Noord, 2.800 banen (+1,3%) in Zuid-Kennemerland en IJmond en met 2.300 banen (+1,4%) in Zaanstreek/Waterland.  


Meer zelfstandigen gaan terug in loondienst

De komende jaren vindt een verdere verschuiving plaats van zelfstandigen naar werknemers. De volledige hervatting van handhaving op schijnzelfstandigheid vanaf 1 januari 2025 door de Belastingdienst heeft een ontmoedigend effect op zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Het aandeel zelfstandigen is op de arbeidsmarkt is gedaald. Het grootste deel is aan het werk gegaan als werknemer, maar een deel is van de arbeidsmarkt verdwenen. Naar verwachting zet deze verschuiving de komende jaren door.

In de periode 2025-2028 neemt het aantal banen van zelfstandigen in Noord-Holland Noord af met 1.000 en komt uit op 97.000. In Zuid-Kennemerland en IJmond is de verwachting dat het aantal zelfstandigen afneemt met 400 en uitkomt op 56.300. In Zaanstreek/Waterland wordt een afname verwacht van 500. Daar komt het aantal zelfstandigen uit op 51.600.  


Leren en ontwikkelen belangrijk om aan te sluiten op veranderende arbeidsmarkt 

De economische omstandigheden zorgen voor een dalende vraag naar arbeid. Bij langdurig hoge (energie)prijzen valt de banengroei mogelijk zelfs stil. De arbeidsmarkt blijft op lange termijn krap en vraagt om wendbaarheid: er is een goed opgeleide beroepsbevolking nodig, die duurzaam aan het werk is en flexibel om kan gaan met veranderingen. Het is daarom essentieel dat werkgevers, werknemers en de overheid investeren in de ontwikkeling van werknemers zodat hun kennis en vaardigheden blijven aansluiten bij de snel veranderende eisen van de arbeidsmarkt.